Nasa Iyo Mismo ang Tagumpay (sanaysay)

Napapailing ako kapag may lumalapit sa akin upang maghanap ng trabaho. Kapag tinatanong ko kung ano ang alam nilang trabaho, ang karaniwang sagot nila’y, “Kahit ano, Kuya greg.”

Kahit ano?

Walang trabahong tinatawag na “kahit ano”

Katunayan wari iyan na hindi alam ng karamihan sa atin ang tinutungo nila sa buhay. Hindi alam kung ano ang gusto nila. “Nais kong magtagumpay,” anila. Ngunit hindi nila natitiyak kung ano o aling larangan ang gusto nilang pagtagumpayan.

Iyana ng dahilan kung bakit wala silang nagagawa.

Minsang nag-usap kami ng aming bos, ang yumaong Brig. Gen H.M. Menzi, ginunita niya ang kanyang kabataan at ang kahigpitan ng kanyang ama.

“Maaga akong naghahanapbuhay,” aniya. “Nang panahon naming, kailangang magsikap ka upang ikaw ay mabuhay. Ngayon, karamihan sa mga kailangan ng mga kabataan ay halos iniaabot na lang sa kanila. Napakalapit naman ng paaralan ngunit sumasakay pa sila sa halip ng maglakad na lang.”

Isa raw iyan sa dahilan kung bakit hindi naipamulat sa mga kabataan ang pagiging masikap. Hindi sila nagkakaroon ng pagkakataong maging mapanlikha at magsarili. Umaasa na lamang sila sa maidudulot sa kanila.

Minsan ay may isang lalaking pumunta sa aking opisina at humihingi ng pamasahe at pananghalian. Umaamot pa ng pamaskong pantalong maong at putting tisert. Malaking lalaki, matipuno at sa tingin ay wala naming sakit.

Nainis ako, ngunit kalmado lang akong nagsalita at baka mapahiya e, ako pa ang masaktan niya. “Sa laki mong iyan,” sabi ko, “hindi k aba nahihiyang magpalimos? Wala ka naman sigurong sakit. Ang problema lang siguro ay hindi moa lam ang gagawin mo. Tingnan mo. Maraming tinder sa palengke. Hindi nila mabubuhat ang tiklis na puno ng inilalako nila. Kung maging tagabuhat ka kaya at babayaran ang trabaho mo? O gumawa ka ng kariton at magkargador ka ng kanilang paninda? Utang na loob, kapatid, tulungan mo muna ang iyong sarili bago kita tulungan.”

Hindi ko siya binigyan ng kahit sentimo. “Lumakad kang pauwi,” sabi ko.

Masaki tang irap niya. Galit na isinara ang pinto. Dalawang buwan pagkalipas niyon, nagbalik ang lalaki at natatawang nagsabi na ginawa niya ang sinabi ko at ngayon ay may pinagkakakitaan na siya. “Ang siste mo nito, Kuya, ‘yong ipinagkakargador kong tinderang byuda, e tila me gusto sa akin. Kung hindi magkabisala, pwede bang maging ninong ka naming?”

Ang mahalaga kasi ay hindi ang iyong nalalaman, kundi ang iyong magagawa. Ito ang maalala ng mga tao tungkol sa iyo. Habang dumarami ang iyong nagagawa, dumarami rin ang mga taong makababalita tungkol sa iyo. At kung laging maganda ang mga gawa mo, hindi sasalang magkakamit ka ng tagumpay.

Wala ang tagumpay sa nagpapasarap o sa kinakandong lamang ang mga kamay. Ang tagumpay ay nasa mga magagawa mo araw-araw.

Tingnan mo ang mga siklista kong Sunshine Riders. Ilan lang ang mga propesyunal na siklista sa mga ito. Karamihan sa aming grupo ay mga naghahanapbuhay, ehekutibo at matandang “papetik-petik” lang kung magpatakbo. Pinakamatanda nga si Ka Puten na edad 65 at may dinaramdam pa sa puso. Ngunit inaakyat namin ang Tagaytay, o ang Batulao buhat sa Nasugbu, o ang Maharlika Highway sa mga bundok ng Pililia at Mabitak, pati Kennon Road ng Baguio.

Ang sabi nga ng pinakamahina sa amin, na edad 50, “Kung hindi ko maakyat ang bundok sa pamamagitan ng bisikleta, lalakarin ko upang maging patag. Tao ang gumagawa ng kalsada, kaya’t tiyak na maaakyat ito ng ibang tao.”

Wala kang makikitang tanawin sa paanan ng bundok. Ang mga punong-kahoy lamang ang makikita mo. Ang umpisa lamang ng kalsada ang makikita mo. Kung mananatili ka sa ibaba, hindi mo matatanaw ang marangyang kapaligiran.

Ngunit akyatin mo ang bundok, bisikletamong akyatin. Pagdating mo sa ituktok matapos ng hingal-kabayong pag-akyat mo, laking ginhawa mo sa lamig ng simoy at ganda ng tanawing makikita mo hanggang sa iyong tanaw. Mula sa ituktok ng bundok sa Pililia, Rizal tanaw na tanaw ang kabuuan ng Laguna de Bay at ang mga Kabayanang nakapaligid sa lawing ito.

Parang nasa bumbunan mo lang ang langit, tulad ng nadarama ng mga Sunshine Riders tuwing umaakyat sila sa Bugarin.

Parang abot mo na ang talampakan ng Diyos!

Sa ituktok lamang makikita ang pinakamagandang tanawin. At sa ituktok lamang madarama ang tunay mong lakas, at mananamnam mo ang walang katulad na kasiyahan.

Doon mo masasamyo ang pinakadalisay na hangin.

May nagsasabing hindi lilipad ang saranggola kung hindi ito sasalungat sa hangin. Isunod mo sa hangin at ito ay kagyat na babagsak. Pasalungatin mo at tiyak na tataas at tataas hanggang sa makarating sa mga ulap at bituin!

Sabi ni Emerson: “Kung ang kalikasan ay dinadagsaan ka ng mga pagsubok, walang salang pinapanday rin niya ang iyong utak.”

Na ang ibig sabihin ay lalo kang tumatalino dala ng iyong mga karanasan. At lalong nadaragdagan ang iyong mga nagagawa.

Ngunit alam mo na ba kung saan mo gusting magtagumpay?

O katulad ka ng mga naghahanap ng trabaho na, nang tanungin ko kung ano ang alam nilang trabaho ay sumagot ng “kahit ano?”

Wala pa akong nakitang nagtagumpay na kinakandong ang mga kamay sa maghapon.

Ang mga taong walang ginagawa ay hindi rin nagkaroon ng panahon sa ipinagagawa mo sa kanila.

Takot kasi silang magkamali. Ang mga taong hindi nagkakamali ay yaong walang ginagawa sa maghapon.

Humanap ka ng taong laging abala sa mga gawain, at makapaglalaan pa ito ng panahon para sa ibang bagay na ipagagawa mo sa kanya.

Alam ng taong ito na saka lang siya may nagagawa kapag kumikilos siya.

Kumikilos ka na rin, iho, at alamin mo kung ano ang gusto mong matapos at makamit sa sandaling ito upang magsimula ka na sa daang paakyat at ituktok ng tagumpay.

Ang Kahon ni Pandora (Mito)

Noong araw ay walang mga babae sa lupa. Ang naninirahan rito ay panay mga lalaki. Nabubuhay sila nang matiwasay. Sagana sila sa pagkain. Ang simoy ng hanging kanilang nilalanghap ay puno ng halimuyak ng mababangong bulaklak. Sa buong maghapon, wala silang ginagawa kundi magsaya, magpalakas at magpalusog ng katawan. Hindi nila nakikilala ang kalungkutan, ang sakit, ang uhaw at ang gutom.

Minsan sa pagpupulong ng mga diyos sa Bundok ng Olimpo ay nagkaisa silang padalhan ng kaparusahan ang mga lalaki sa pamamagitan ng isang babae. Hiniling nila sa diyos na manlililok na si Hepestus na humubog ng isang babae. Sumunod naman ang nahilingan. Ubod ng ganda ang babaeng kanyang hinubog. Humanga ang lahat ng diyos. Inialay nila sa bagong likhang babae ang lahat ng kahanga-hangang handog. Ibinigay sa kanya ni Apollo ang kahusayang umawit. Ibinigay sa kanya ni Hermis ang kapangyarihang mang-akit at mang-udyok. Ginawa siyang kaibig-ibig ni Aprodayte. Tinawag siyang Pandora na ang ibig sabihin ay “kabuuan ng mga kahanga-hangang handog ng lahat ng diyos.”

Si Hermes ang nahirang na maghatid kay Pandora sa lupa. Inihatid niya si Pandora kay Epimitiyus na kapatid ni Prometiyus. Isang mahiwagang kahon na ang laman ay di batid ng dalaga ang ipinabaon sa kanya.

Malugod na tinanggap ni Epimitiyus si Pandora. Noon lamang siya nakakita ng isang kahanga-hangang dilag na pinagtipunan na yata ng lahat ng katangian sa daigdig. Ipinagdiwang ng kanyang mga kaibigan ang pagkakaroon niya ng magandang kapalaran. Noon, hindi pa kilala ng mga lalaki ang inggit at panibugho.

Sa ganang kay Epimitiyus at sa kanyang mga kaibigan, ay matamis pa sa awit ng mga ibon ang awit ni Pandora. Kinagawian na nilang magtipun-tipon tuwing dapithapon upang pakinggan ang magagandang alamat na sadyang nilikha ni Pandora para awitin sa kanila.

Marami ding pananhong nagging maligaya si Pandora sa piling ni Epimitiyus. Para sa kanya ay bago at maganda ang daigdig. Ara-araw, maraming mga bagay siyang natutuhan. Natalos niya ang hiwaga ng apoy. Nabatid niya ang ukol sa kahanga-hangang init ng araw at ang tungkol sa kataka-takang lamig ng gabi. Natikman niya ang iba’t-ibang lasa ng masasarap na bungangkahoy. Gayunman, sa kanyang isipan ay may isang bagay na umuukilkil, isang alalahaning nagdudulot ng ligalig sa kanyang kalooban at nagtatangkang gumiba sa lahat ng kaligayahang kanyang tinatamasa. Ito’y ang nauukol sa kahon na kasama niya nang siya’y ihatid ni Hermis sa lupa. Mahigpit ang bilin ni Hermis na ang kahon ay huwag niyang bubuksan. Sa palagay ni Pandora, ang pagkaalam sa laman ng kahon ang tanging kulang upang masabi niyang nababatid niya ang ukol sa lahat ng bagay sa daigdig. Lumalakad ang araw ay sumisidhi ang kanyang pagnanasang mabatid ang nasa loob ng kahon. Gayon na lamang ang kanyang pananabik.

“Marahil,” ang naisip ni Pandora, “may mga kaakit-akit na bagay sa loob ng kahon na makapagdudulot sa aki ng ibayong kagandahan. Gaya halimbawa ng busilak na kasuotan ni Hira o kaya’y ng ginintuang mga hiyas ni Aprodayte.”

Naging palaisip si Pandora. Araw-araw ay binubuhay niya kung ano ang laman ng kahon. Bihira na siyang mangiti. Noon naramdaman ni Epimitiyus ang unang kalungkutan. Nalulungkot siya kapag walang kibo si Pandora. Sa wakas, ipinagtapat sa kanya ng babae ang suliraning gumugulo sa kanyang isip. Hiniling niyang buksan ni Epimitiyus ang kahon. Natakot si Epimitiyus.

“Buksan ang kahon! Gawin ang isang bagay na ipinagbabawal ng mga diyos?” ang kanyang bulalas. “Hindi ko magagawa iyan. Habang tayo’y nabubuhay, mananatiling nakapinid ang kahon sa loob ng ating tahanan. Hindi ko iyan mapangangahasang buksan kailanman.”

Umalis si Epimitiyus at nagtungo sa piling ng kanyang mga kaibigan. Naiwang natitigilan si Pandora sa tabi ng kahon.

Nang sumunod na mga araw, pinigilan ni Pandora ang kanyang nasang mabuksan ang kahon. Ngunit isang araw ay umalis si Epimittiyus. Naiwang naag-iisa sa bahay ang babae. Nanaig sa kanya ang hangaring matalos ang laman ng kahon. Kinuha niya ang susi at binuksan iyon.

Walang magandang bagay ang laman ng kahon. Isang langkay na humuhugong na mga putakte ang naglabasan at dumuro sa kanya. Ang mga putakteng yao’y ang tagapaghatid ng iba’t ibang uri ng sakit na tulad ng lagnat, kolera, rayuma at iba pa. Ang iba sa kanila’y kinatawan ng maiitim na damdaming tulad ng inggit, panibugho, sama ng loob at masasamang kaisipan.

Ang mga putakte’y naglagusan sa mga bintana at mga pintuan ng bahay. Lumipad sila hanggang alapaap at dahil sa dami ay nangulimlim tuloy ang araw. Sina Epimitiyus at ang kanyang mga kaibigan ay nagliibang noon sa may di kalayuan sa tahanan. Narinig nila ang nangangalit na hugong ng mga sakit, salot at maiitim na damdamin.

Dinuro sila ng mga kulisap at noon di’y nagkagulo sila. Nagpalitan sila nang masasakit na salita. Ang magkakaibiga’y nagging magkakagalit. Sa mukha ng bawat isa’y nabadha ang bangis at ngitngit. Naglaho ang panahon ng kawalang malay.

Samantala, si Pandora ay nanlalambot sa tahanan. Naisara na niya ang takip ng kahon, ngunit totoong huli na! Lahat ng nakakulong roon, maliban sa isang kulisap, ay nakakawala at nagsasabog na ng pinsala sa lupa. Hugong nang hugong ang kulisap na naiwan sa loob ng kahon. Narinig ni Pandora ang maliit na tinig na nagsasabi: “palayain mo ako! Palabasin mo ako!

“Hindi” ang sabi ni Pandora, “hindi kita palalabasin. Mamalagi ka riyan!”

Walang tigil ang paghugong at pagkatok ng maliit na kulisap sa loob ng kahon. Sa wakas, napilitan rin si Pandorang buksan ang kahon. Isang magandang kulisap na may busilak na bagwis ang lumabas sa kahon. Ikinampay ang kanyang mga pakpak na waring nasisiyahan sa liwanag.

“Ako ang Pag-asa! Ako ang Pag-asa!” ang awit niya.

Sa wari ni Pandora ay lalong gumanda ang daigdig dahil sa awit na yaon. Lumabas sa tahanan ang kulisap. Nagtungo sa pook na pinag-aawayan nina Epimitiyus at ng kanyang mga kaibigan. Sa kanyang pagdating ay natigil ang awayan. Nanumbalik ang kapayapaan, ngunit hindi na ang dating kapayapaan ng may malilinis na budhi. Gayunman, habang may pag-asa sa daigdig, ay nauunawaan ng mga lalaking nakalasap ng unang lungkot na walang kaguluhang napakasama ang di pangingibabawan ng buti.

Ang Guryon (Tula)

Tanggapin mo, Anak, itong munting guryon

Na yari sa patpat at “papel de hapon;”

Magandang laruang pula, puti, asul,

Na may pangalan mong sa gitna naroon.

Ang hiling ko lamang, bago paliparin

Ang guryon mong ito ay pakatimbangin;

Ang solo’t paulo’y sukating magaling

Nang hindi mag-ikit o kaya’y magkiling.

Saka pag sumimoy ang hangin, ilabas

At sa papawiri’y bayaang lumipad;

Datapwat ang pisi’y tibayan mo anak,

At baka lagutin ng hanging malakas.

Ibigin ma’t hindi, balang araw ikaw

Ay mapapabuyong makipagdagitan;

Makipaglaban ka, subalit tandaan

Na ang magwawagi’y ang pusong marangal.

At kung ang guryon mo’y sakaling madaig,

Matangay ng iba o kaya’y mapatid;

Kung saka-sakaling di na mapabalik.

Maawaing kamay nawa ang magkamit!

Ang buhay ay guryon: marupok, malikot,

Dagiti’t dumagit saan man sumuot;

Oh, paliparin mo’t ihalik sa Diyos,

Bago tuluyang sa lupa sumubsob!

Indarapatra at Sulayman (Epikong Mindanao)

Noong unang panahon ay may isang dakilang hari. Siya ay si Indarapatra, hari ng Mantapuli. Ang Mantapuli ay matatagpuan sa bahaging kanluran ng Mindanao, doon sa malayong lupain kung saan ang araw ay lumulubog. Si Indarapatra ay nagmamay-ari ng isang makapangyarihang singsing, isang mahiwagang kris at isang mahiwagang sibat. “Hinagud, aking sibat, magtungo ka sa bahaging silangan at lupigin moa ng aking mga kaaway!” ang makapangyarihang utos ng hari. Pagkatapos magdasal, inihagis niya ang sibat na si Hinagud nang ubod lakas. Nang makarating na ito sa Bundok Matuntun, agad na bumalik ito sa Mantapuli at nag-ulat sa kanyang hari.

“Aking dakilang hari, maawa kayo sa mga taga Maguindanao. Sila’y pinahihirapan at kinakain ng mga walang awing halimaw. Sinisira ng mga halimaw ang kanilang mga pananim at ang mga kabahayan. Binabalot ng mga kalansay ang kalupaan!” ulat ni Hinagud.

Nagalit si Indarapatra sa narinig. “Sino ang mga halimaw na iyon na walang awing pumapatay sa mga walang kalaban-laban na mga taga-Maguindanao?” galit na tanong ni Indarapatra.

“Ang una po ay si Kuritang maraming paa at ganid na hayop sapagkat sa pagkain, kahit limang tao’y kayang maubos,” sagot ni Hinagud. “Ang ikalawa’y si Tarabusao. Isa siyang halimaw na mukhang tao na nakatatakot pagmasdan. Ang sinumang tao na kanyang mahuli’y agad niyang kinakain. Ang ikatlo’y si Pah, isang ibong malaki. Ang bundok ng Bita ay napadidilim sa laki ng kanyang mga pakpak. Ang lahat ng tao’y sa kweba na naninirahan upang makaligtas sa salot. Ang ikaapat ay isa pang ibon na may pitong ulo, si Balbal. Walang makaligtas sa bagsik ng kanyang matalas na mata pagkat maaari niyang matanaw ang lahat ng tao.” Sunud-sunod na paliwanag ni Hinagud.

Nang marinig ito ni Indarapatra, nagdasal siya at inutusan ang kapatid na si Sulayman, ang pinakadakilang mandirigma ng kaharian. “Mahal kong kapatid, humayo kayo at tulungan ang mga taga-Maguindanao. Heto ang aking mahiwagang singsing at si Juru Pakal ang aking mahiwagang kris. Makakatulong sa iyong pakikidigma ang mga ito.” Kumuha si Indarapatra ng isang batang halaman at ipinakiskis niya ang singsing na ibinigay kay Sulayman sa halaman at kanyang sinabi,”Ang halamang ito ay mananatiling buhay habang ikaw ay buhay at mamamatay ito kung ikaw ay mamamatay.”

At umalis si Sulayman sakay ng kanyang vinta. Lumipad ang vinta patungong silangan at lumapag sa Maguindanao. Biglang dumating si Kurita. Biglang tumalon si Juru Pakal, ang mahiwagang kris, at kusang sinaksak si Kurita. Taas-baba si Juru Pakal hanggang mamatay si Kurita.

Pagkatapos nito ay kinalaban naman si Tarabusao. “Lisanin mo ang lugar na ito, kundi ay mamamatay ka!” ang malakas na utos ni Sulayman.

“Lisanin ang lugar na ito! Nagkasala ang mga taong ito at dapat magbayad!” sagot ni Tarabusao.

“Narito ako upang tapusin na ang inyong kasamaan”” ang matapang na sabi ni Sulayman.

“Matalo man ako, mamamatay akong martir!” sagot ni Tarabusao. Naglaban sila at natalo ni Sulayman si Tarabusao.

Naglakad si sulayman sa kabilang bundok upang sagupain si Pah. Ang bundok Bita ay balot ng mga kalansay at ng mga naaagnas na bangkay. Biglang dumating si Pah. Inilabas ni Sulayman si Juru Pakal at pinunit nito ang isang pakpak ni Pah. Namatay si Pah ngunit nahulog ang pakpak nito kay Sulayman. Namatay si Sulayman.

Sa Mantapuli, namatay ang tanim na halaman ni Indarapatra. Agad siyang nagtungo sa Maguindanao at hinanap ang kapatid. Nakita niya ito at siya’y nagmakaawa sa Diyos na buhayin muli ang kapatid. Tumagis siya ng tumangis at nagdasal kay Allah.

Biglang may bumulwak na tubig sa tabi ng bangkay ni Sulayman. Ipinainom ito ni Indarapatra kay Sulayman at biglang nagising pagkainom. “Huwag kang umiyak, aking kapatid, nakatulog lang ako nang mahimbing,” sabi ni Sulayman. Nagdasal sila Indarapatra at Sulayman upang magpasalamat sa Diyos. “Umuwi ka na, aking kapatid, at ako na ang tatapos kay Balbal, ang huling halimaw,” utos ni Indarapatra. Umuwi si Sulayman at nagtungo si Indarapatra sa Bundok Guryan at doon nakipaglaban kay Balbal.

Isa-isang pinutol ni Indarapatra ang mga ulo ni Balbal hanggang isa na lamang ang natira. Dahil ditto, lumisan si Balbal na umiiyak. Inakala ni Indarapatra na namatay na si Balbal habang tumatakas. Ngunit ayon sa matatanda ay buhay pa si Balbal at patuloy na lumilipad at humihiyaw tuwing gabi.

Pagkatapos ng labanan, naglakad si Indarapatra at tinawag ang mga taong nagsipagtago sa kweba ngunit walang sumasagot. Naglakad siya nang naglakad hanggang siya’y magutom at mapagod. Gusto niyang kumain kaya’t pumulot siya ng isda sa ilog at nagsaing. Kakaiba ang pagsasaing ni Indarapatra. Inipit niya ang palayok sa kanyang mga hita at umupo siya sa apoy upang mainitan ang palayok. Nakita ito ng isang matandang babae. Namangha ang matandang babae sa taglay na kagalingan ni Indarapatra. Sinabihan ng matanda na maghintay si Indarapatra sa kinalalagyan sapagkat dumaraan doon ang prinsesa, ang anak ng raha. Umalis ang matandang babae dala ang sinaing ni Indarapatra.

Paglipas ng ilang sandali ay dumaan nga ang prinsesa at nakuha ni Indarapatra ang tiwala nito. Itinuro ng prinsesa kung saan nagtatago ang ama nito at nalalabi sa kaharian nila. Nang Makita ni Indarapatra ang raha, inialay ng raha ang kanyang pag-aari kay Indarapatra. Ngunit tinanggihan ito ni Indarapatra bagkus kanyang hiningi ang kamay ng prinsesa.

Sa maikling panahong pananatili ni Indarapatra sa Maguindanao, tinuruan niya ang mga tao kung paano gumawa ng sandata. Tinuruan niya kung paano maghabi, magsaka, at mangisda. Pagkalipas ng ilang panahon pa, nagpaalam si Indarapatra. “Tapos na ang aking pakay rito sa Maguindanao. Ako ay lilisan na. Aking asawa, manganak ka ng dalawa, isang babae at isang lalaki. Sila ang mamumuno rito sa inyong kaharian pagdating ng araw. At kayong mga taga-Maguindanao, sundin ninyo ang aking kodigo, batas, at kapangyarihan. Gawin ang aking mg autos hanggang may isang mas dakilang hari na dumating at mamuno sa inyo,” paalam ni Indarapatra.

Ang Mabuting Anting-Anting (Kwentong-bayan)

Noong unang panahon  ay may isang mabait na datu na ang nasasakupan ay isang pulo rito sa Pilipinas. Tatlo ang kanyang anak na pawang lalaki na nangasigulang na.

Isang araw ay inutusan niya ang tatlong anak na ito upang magtungo sa ibang pook at maghanap ng isang mabuting anting-anting. Sinabi niya sa tatlo na kung sino ang makapaghaharap sa kanya ng mabuting anting-anting ay siyang magmamana sa kanyang kapangyarihan bilang datu yaman din lamang na matanda na siya.

Matapos makapaghanda na ang magkakapatid ng mga babaunin sa paglalakbay ay nagpaalam na sila sa matanda, kinabukasan din matapos silang basbasan ng datu.

Pagkaraan ng isang taon ay nagbalik ang pinakamatandang anak. Sinalubong siya ng malakas na tunog ng gong at nagdaos ng sayawan ang mga kabig ng datu.

Isinalaysay ng anak sa kanyang ama ang ginawa niyang paglalakbay. Sinabi niya na malalayong pook ang kanyang narrating sa paghahanap ng mabuting anting-anting. Inakyat niya ang matataas na bundok, pinasok niya ang mga yungib sa paghahanap ng anting-anting na inaakala niyang magiging dapat sa pamimili ng kanyang ama.

Sa bulwagan ng tahanan ng amang datu ay parang naagmamalaking pang inihagupit ang dala-dalang buntot-pagi na may tatlong dipa ang haba.

“Narito po, Mahal kong Ama, ang aking anting-anting na pasalubong sa inyo.” wika ng panganay na anak.

“Anong kabutihan ng anting-anting na iyan?” tanong na masusi ng amang datu. “Ipaliwanag mo nga.”

Tumingin muna ang anak sa maraming taong nasa paligid niya at saka ibinaling ang mata sa kanyang ama. Pagkatapos ay tatlong ulit na inihagupit ang dalang buntot-pagi.

“Mabuti po ang anting-anting na ito,” sabi ng anak at hinaplus-haplos ang agimat. “Kung may kaaway kayo’y magagamit itong panghagupit, malayo man ang kaaway o kahit hindi ninyo nakikita. Magsusumigaw siya sa sakit habang inihahagupit ninyo sa hangin hanggang sa mamatay ang kaaway, kung ibig ninyo.”

Nagpasiya ang matanda, “Hintayin muna natin ang dalawa mo pang kapatid at saka ko hahatulan ang inyong anting-anting.

Lumipas ang ilang araw at umuwi na rin ang pangalawa  sa panganay. Ipinahayag ang kanyang pagdating sa pamamagitan ng pagtugtog ng malalaking gong at sayawan ng tribu ng datu, katulad ng pagdiriwang sa pagdating ng unang anak.

Walang iniwan sa unang anak, ang pangalawang anak ay waring nagmamarangya sa kanyang uwing anting-anting.

“Mahal na Ama,” ang kanyang pagmamalaki, “narito nap o ang aking anting-anting, itlog poi to ng tagak na itim. Nakipagbuno muna ako sa higante na nag-aalaga sa pugad ng tagak bako ko nakuha ang itlog na ito sa punong-kahoy na nasa pampang ng dagat.”

“Anong kabutihan mayroon ang anting-anting na iyan?” tanong ng wari’y  gulilat na ama. “Isalaysay mo sa akin.”

“Ang anting-anting pong ito’y may tagabulag. Hindi po kayo makikita ng sinuman kung dadasalan ninyo na may kasamang orasyon ang agimat na ito. Marami po akong uwing salapi, ginto, alahas, brilyante pagkat ginamit ko ang anting-anting na ito sa pang-umit at pagnanakaw sa mga kahon ng mayayamang hari. Marami pong panggagamitan ang anting-anting na ito gaya ng pamimihag sa babae at kung anu-ano pa.”

Isang impit na ngiti ang lumuwal sa labi ng matanda at saka nagturing “Hintayin muna natin ang pangatlo ninyong kapatid at saka ko hahatulan kung alin ang pinakamabuti sa inyong mga anting-anting.”

Lumipas ang ilang araw at umuwi na rin ang bunsong anak ng datu. Inihudyat ng malaking gong ang kanyang pagdating. Subalit kakaiba sa dalawang naunang kapatid, ang bunso’y walang dala na labis na pinagtakhan at ikinalungkot ng kabig ng datu. Hindi ganoon ang kanilang inaasahan. Maging ang datu ay kinabakasan ng pagtataka at pagkabigo. Gayunpaman, walang kalungkutan o pagkabahalang masisinag sa mukha ng bunsong anak ng datu. Kapayapaan ng kalooban ang mababakas sa kanyang mukha at kilos.

“Diyata’t ikaw pa naman ang pinakahuling dumating,” paninisi ng ama sa bunso, “ay ikaw pa ang walang dalang agimat kahit ano!” Nanlisik ang mga mata ng datu.

“Mahal kong Ama, panimula ng anak, “napakarami pong mga bayan at lunsod at kaharian ang aking narrating. Napakarami rin pong nag-alok sa akin ng kung anu-anong agimat. Ginalugad ko po ang kagubatan at ako’y nagtawid-dagat. Hindi ko po nagustuhan lahat ng anting-anting na aking natuklasan pagkat kung gagamitin ko poi yon, tiyak na makaaapi ako ng aking kapwa-tao na labag sa Gintong Tuntunin. Sa madaling sabi po, ang mabuting anting-anting na handog ko sa inyo ay ang aking mabuting pakikisama sa kapwa-tao.”

“Sa pamamagitan po ng anting-anting kong ito,” patuloy ng anak at tinutop pa niya ng kanang palad ang dibdib sa tapat ng puso, “ay marami akong magiging kaibigan at kapalagayang-loob saan man ako mapadako.”

Biglang napatayo ang matandang datu sa pagkakaupo sa laki ng tuwa sa isinalaysay na yaon ng kanyang bunsong anak. Niyakap niya ang anak at ganito ang ipinahayag sa lahat. “Mula ngayon, ikaw ang kahalili ko bilang datu sapagkat ang anting-anting na uwi mo , di man nahahawakan ay makabuluhan sa buhay. Iyan ay PAG-IBIG na makapagbabago sa mundong ito na ginagalawan ng mga taong makasalanan at SAKIM.”

Ang Magulang ay Magulang (Pabula)

Isang araw, tahimik na naglalaro ang ilang maliliit na kanduli sa tabi ng mga halamang-dagat.

“Huwag kayong masyadong lalayo,” sabi ni Tatay Kanduli. “Kaya pa kayong kainin ng mga kaaway natin,”

“Hindi po kami lalayo, Itay,” sabi ni Unang Munti.

“Dito-rito lang po kami maglalaro, Itay,” sabi naman ni Pangalawang Munti.

“Masyado naming takot si Tatay,” ungol ni Pangatlong Munti. “Akala mo pirming may mangyayari sa atin!”

“Ssshhh!” saway ni Pang-apat na Munti. “Marinig ka…”

“Malayo na si Tatay, hindi na maririnig si Pangatlo,” sabi ni Pangalawang Munti.

“Pero bakit ka ba laging ganyan, ha?” Hinarap ni Unang Munti ang sutil na kapatid. “Galit ka pa sa Tatay, e, tayo na nga ang inaalagaan niya!”

“Bakit si Nanay, hindi katulad niya? Hindi tayo lagging sinasaway?” sagot ni Pangatlong Munti.

“Iba naman si Nanay ,e,” sabi ni Pangalawang Munti. “E, si Tata yang nag-aalaga sa atin buhat daw nang mga itlog pa lamang tayo sa kanyang bibig,hanggang mapisa tayo. At hanggang ngayong kakawag-kawag na tayo.”

“Hus, talagang nerbyoso siya!” sabi ni Pangatlong Munti. “Talagang mas malakas ang loob ni Nanay kaysa sa kanya!”

At biglang sumibad ng langoy si Pangatlo nang makitang susugurin siya ng mga kapatid. Nagtago siya sa kakapalan ng halamang-dagat.

Buhat sa pinagkakanlungan, nakita niyang palinga-linga ang kanyang mga kapatid.

“Bayaan mo nga silang maghanap.” sabi sa sarili ni Pangatlong Munti.”Mahilo sila sa paghahanap! Ayaw na ayaw mapipintasan si Tatay! Asa mo, si Tatay lamang an gaming magulang!”

Nang hindi Makita ng tatlong munting kanduli si Pangatlo, nagsumbong sila sa ama.

“Lumayo po si Pangatlo,” sumbong ni Unang Munti.

“Doon po nagsuot sa makapal na mga halamang-dagat,” sabi ni Pangalawa.

“Hindi po naming makita, kahit hinanap na naming nang hinanap,” sabi ni Pang-apat.

“Bayaan ninyo, ako na ang hahanap sa kanya,” sabi ni Tatay Kanduli, “Diyan lamang kayo…ligtas kayo riyan.”

“Opo, Itay,” pangako ni Unang Munti.

“Hindi po kami aalis ditto,” sabi ni Pangalawang Munti.

“Hihintayin po namin kayo,” sabi ni Pang-apat. At naghanap na si Tatay Kanduli. Ngunit nagalugad na niya ang kakapalan ng mga halamang-dagat, hindi pa rin niya Makita ang pangatlong anak.

“Saan kaya nagsuot ang batang ‘yon?” Nag-aalala na si Tatay Kanduli.

At noon niya nakita ang ilang isdang matutulis ang mga ngipin. Nakanganga. Waring gutom na gutom.

“May hinahabol sila!” at sabay ng kanyang naisip na iyon, binilisan ni Tatay Kanduli ang paglangoy. Naunahan niya ang grupo ng mga tumutugis nang bigla siyang pumailalim sa tubig at saka sumibat na paitaas. Sinabat niya ang hinahabol ng grupo.

At nakita niya ang takot na takot na anak.

Biglang ngumanga si Tatay Kanduli. Kaagad pumasok sa bibig ng magulang ang kakawag-kawag na anak.

Nagpaligid-ligid ang grupo ng mga tumutugis. Ngunit hindi nila nakita ang hinahabol na munting kanduli.

Nagbalik na si Tatay Kanduli sa iba pang mga anak. At nang naroon na, saka ngumanga muli at pinawalan si Pangatlong Munti.

“Tatay, mahal na mahal ko kayo,” sabi ni Pangatlong Munti. “Sa uli-uli po, hindi ko na kayo susuwayin.”

Ang Alibughang Anak (Parabula)

May isang mayamang lalaki na may dalawang anak na kapwa lalaki. Isang araw, kinausap sya ng bunsong anak. “Ama, ibigay nap o ninyo sa akin ang parte ko’t mamanahin.”

At ibinahagi ng ama sa dalawang anak ang kanyang ari-arian. Pagkalipas ng ilang araw, ipinagbili ng bunso ang kanyang minanang ari-arian at nagtungo sa malayong lupain na taglay ang buo niyang kayamanan. Doon ay nilustay niyang lahat ito sa hindi wastong pamumuhay. Nang naubos ng lahat ang kanyang kayamanan, nagkaroon ng matinding taggutom sa lupaing iyon. Dahil ditto, siya’y nagpunta sa bukid upang mag-alaga ng baboy. Ibig sana niyang punan ang kanyang pagkain kahit mga bungangkahoy na ipinakakain sa mga baboy, ngunit walang magbigay sa kanya. Nang mapag-isip-isip niya ang kanyang ginawa, nasabi niya sa kanyang sarili: Ang mga alila ng aking ama ay may sapat sa pagkain at lumabis pa, samantalang ako’y namamatay sa gutom ditto. Babalik ako sa kanya at sasabihin ko, “Ama nagkasala po ako sa Diyos at sa inyo. Hindi nap o ako karapat-dapat na tawagin ninyong anak. Ibilang na lamang ninyo ako na isa sa inyong alila.” At noon di’y naghanda siya at nagbalik sa kanyang ama.

Malayo pa ay natanaw na siya ng kanyang ama. Labis itong nabagbag sa kanya kaya’t patakbo siyang sinalubong at niyakap at hinagkan.

Sinabi ng anak, “Ama, nagkasala po ako sa Diyos at sa inyo. Hindi na po ako karapat-dapat na tawagin ninyong anak.”

Ngunit tinawag ng ama ang kanyang alila. “Madali at dalhin ninyo rito ang pinakamahusay na damit at isuot sa kanya. Suutan siya ng singsing at pangyapak. Kunin ang pinakamatabang guya at patayin. Kumain tayo at magsaya sapagkat namatay na ang anak kong ito ngunit muling nabuhay… Nawala ngunit nasumpungan.” At sila’y nagsaya.

Nasa bukid noon ang anak na panganay. Umuwi siya at nang malapit na sa bahay, narinig niya ang tugtugan at sayawan. Tinawag niya ang isa sa mga alila at tinanong. “Bakit, may ano sa atinn?” Dumating po ang inyong kapatid,” tugon ng alila. “Ipinapatay po  ng inyong ama ang pinakamatabang guya sapagkat nagbalik siyang buhay at walang sakit.”

Nagalit ang panganay at ayaw niyang pumasok sa bahay kaya’t lumabas ang kanyang ama at inamo-amo siya.

Ngunit sinabi ng panganay, “Pinaglingkuran kop o kayo sa lob ng maraming taon at kailanman ay hindi ko kayo sinuway. Ngunit kahit minsan ay hindi ninyo ako binigyan ng kahit bisirong kambing para magkatuwaan kami ng aking mga kaibigan. Subalit dumating ang inyong anak na lumustay ng inyong kabuhayan sa masasamang babae, ipinagpatay pa ninyo ng pinakamatabang guya. “

Sumagot ang ama, “Anak, lagi kitang kapiling, ang lahat ng ari-arian ko ay sa iyo. Ngunit dapat tayong magsaya at magalak sapagkat namatay na ang kapatid mo ngunit muli siyang nabuhay…. Nawala ngunit nasumpungan.”