Kuwentong-bayan (Kahulugan at Halimbawa)

Kuwentong-bayan (Kahulugan at Halimbawa)

Ang mga kuwentong-bayan ay bahagi ng ating katutubong panitikang nagsimula bago pa man dumating ang mga Espanyol. Ito’y lumaganap at nagpasalin-salin sa iba’t ibang henerasyon sa paraang pasalindila o pasalita. Nasa anyong tuluyan ang mga luwentong-bayan at karaniwang naglalahad ng kaugalian at tradisyon ng lugar kung saan ito nagsimula at lumaganap.

Maraming kuwentong-bayan ang pumapaksa sa mga hindi pangkaraniwang pangyayari tulad ng ibong namgimgitlog ng ginto o kaya’y mga nilalang na may pambihirang kapangyarihan tulad ng mga diyosa, mga anito, diwata, engkantada, sirena, siyokoy, at iba pa. Masasalamin sa mga kuwentong-bayan ang kaugalian, pananampalataya, at mga suliraning panlipunan sa panahon  kung kalian ito naisulat. May mga kuwentong-bayang ang pangunahing layunin ay makapanlibang ng mga mambabasa o tagapakinig subalit ang karamihan sa mga ito ay kapupulutan din ng mahahalagang aral sa buhay.

May mga tampok o kilalang kuwentong-bayan ang bawat rehiyon sa Pilipinas. Nagkaroon na nga lang ng iba’t ibang bersiyon ang mga ito dahil sa lumaganap ito nang pasalita, kaya’t minsa’y binabago ng tagapagkuwento ang mga detalye na nagdudulot ng ibang bersiyon dahil sa pagbabago sa banghay o pagdaragdag ng mga tauhan bagama’t nananatili ang mga pangunahing tauhan gayundin ang tagpuan kung saan naganap ang kuwentong-bayan.

Uri ng Kuwentong-bayan

1. Kuwentong-bayan Tagalog

Si Mariang Makiling

Si Malakas at Si Maganda

Mga Kuwento ni Juan Tamad

2. Mga Kuwentong-bayan sa Bisaya

Ang Bundok ng Kanlaon

Ang Batik ng Buwan

3. Mga Kuwentong-bayan sa Mindanao

Isang Aral Para sa Sultan

Si Monki, si Makil, at ang mga Unggoy

Ang Munting Ibon

Ang Munting Ibon (Maikling Kwento) ng Maranao

Ang Munting Ibon (Maikling Kwento) ng Maranao

Upang mapagtibay ang relasyon sa kapwa, maging magalang, matapat, at mabuti ka.

Noong unang panahon, may mag-asawang nanininrahan sa malayong bayan ng Agamaniyog. Sila sina Lokes a Babay at Lokes a Mama. Pangangaso ang ikinabubuhay ng mag-asawa subalit hindi lang ang lalaking si Lokes a Mama ang nangangaso kundi maging ang kanyang maybahay na si Lokes a Babay. Bago sumapit  ang takipsilim ay inilalagay na ng mag-asawa ang kani-kanilang bitag sa gubat at ang mga ito’y kanilang binabalikan sa madaling araw.

Isang gabi, habang nahihimbing si Lokes a Babay ay dahan-dahang lumabas ng bahay si Lokes a Mama upang tingnan ang kanilang mga bitag. Anong laking gulat niya nang makitang ang kanyang bitag na nakasabit sa puno ay nakahuli ng isang munting ibon samantalang ang bitag ng kanyang asawang nasa lupa sa tabi ng ugat ng isang malaking puno ay nakahuli ng isang malusog na usa. “Hmmm, hindi maaari ito,” ang sabi ni Lokes a Mama sa sarili. “Matabang usa ang nahuli ng bitag niya samantalang ang sa aki’y isang munting ibon lang ang nadale. Alam ko na. Pagpapalitin ko ang mga hayop na nahuli ng aming mga bitag,” ang nakangising wika ni Lokes a Mama habang inililipat ang usa sa kanyang bitag at saka itinali ang ibon sa bitag ng asawa. Umuwi si Lokes a Mama nang nasisiyahan sa kanyang ginawa kahit alam niyang isang panloloko ito sa kanyang asawa.

Kinabukasan, maagang ginising ni Lokes a Mama ang asawa. Gusto niya kasing sabay silang magtungo sa kagubatan upang sabay ring Makita ang mga huli ng kani-kanilang mga bitag. Gulat na gulat si Lokes a Babay nang makita ang matabang using nakasabit sa bitag ng asawang nasa itaas ng puno samantalang ang kanyang bitag na nasa tabi ng puno ay nakahuli lang ng isang maliit na ibon. Ipinagtataka niya kung paanong ang bitag na nasa itaas ng puno ang nakahuli ng isang usa subalit hindi na lang siya kumibo. Sa halip, iniuwi niya ang munting ibon at inilagay ito sa isang hawla.

Samantalang, iniuwi naman ni Lokes a Mama ang kanyang huli at saka iniluto. Umaamoy sa kapaligiran ang nakakagutom na amoy ng nilulutong usa subalit nang handa na’y agad itong nilantakan ng lalaki nang hindi man lang nag-alok sa kanyang asawa. Sinolo niyang kainin ang buong usa sa loob ng tatlong araw kahit alam niyang gusto rin ito ng kanyang asawa. Isa pa’y ang bitag naman talaga ni Lokes a Babay ang totoong nakahuli sa usa. Likas siyang maramot at walang pagpapahalaga sa asawa kaya hanggang sa maubos ang usa ay hindi niya binigyan si Lokes a Babay na nanatiling walang kibo sa kabila ng ginagawa ng asawa.

Nang maubos niya ang nilutong usa ay muling niyaya ni Lokes a Mama ang asawa. “Gusto ko uling makatikim ng matabang usa. Halika, maglagay tayong muli ng bitag sa gubat,” ang kanyang paanyaya sa asawa. Muli, naglagay ang dalawa ng kani-kanilang mga bitag. Subalit hindi marunong umakyat ng puno si Lokes a Babay at dahil hindi man lang siya tinulungan ni Lokes a Mama ay  inilagay na lang niya uli ang kanyang bitag sa tabi ng puno kung saan siya dating naglalagay.

Hatinggabi nang mamalayan ni Lokes a Babay ang kanyang asawang bumangon at dahan-dahang lumabas ng pinto. Nagkunwari siyang tulog. Matalinong babae si Lokes a Babay at nahulaan niya ang ginagawa ng asawa. Subalit wala siyang intensyong sundan ito. “Alam kong niloloko mo lang ako, pero hindi kita papatulan”, ang tahimik niyang naibulong sa sarili at saka niya pinilit makatulog kahit pa siya’y nagdaramdam sa ginagawang pagtrato sa  kanya ng asawa.

Nang siya’y makatulog ay nanaginip siya. Napanaginipan niyang pinakakain daw niya ng palay ang kanyang alaga at anong laking gulat niya nang mangitlog ito ng isang montias o isang mamahaling hiyas.

Nagising na lang siya dahil tinatawag na pala siya ni Lokes a Mama para tingnan ang kanilang mga bitag. Subalit wala na siyang interes sa bitag. “Ikaw na lang ang pumunta,” ang sabi niya sa asawa. “Masakit ang ulo ko at mas gusto ko pang magpahinga na lang.” ang dugtong pa niya.

“Bahala ka. Basta’t pag may nahuli ako ay hindi uli kita bibigyan. Kanya-kanya tayo,” ang sabi ni Lokes a Mama habang pababa ng hagdan. Hindi sumagot si Lokes a Babay. Sanay na siya sa pagiging tuso at madamot ng kanyang asawa. Wala rin itong pagpapahalaga sa kanya at hindi niya naramdamang mahal siya nito.

Pagkaalis ng kanyang asawa ay agad niyang pinuntahan ang kanyang munting ibon. Kumuha siya ng palay at ipinatuka sa ibon. Gayon na lang ang kanyang panggigilalas nang makitang pagkalunok nito sa palay ay biglang nangitlog ng isang maningning na diyamante ang ibon. Dinampot niya ang diyamante. “Mayaman na ako! Mayaman na ako!” ang paulit-ilit niyang sabi sa sarili habang itinatago ang mamahaling bato.

Tulad ng dati, pag-uwi ng kanyang asawa ay iniluluto nito ang kanyang huli at mag-isang kumakain nang hindi man lang nag-aalok. Subalit hindi na ito pansin ni Lokes a Babay ngayon. Sa halip ay masaya siyang humuhuni ng paborito niyang himig habang gumagawa sa bahay na labis namang  ipinagtataka ng kanyang asawa.

Araw-araw nga, pagkaalis ng kanyang asawa upang kunin ang anumang nahuli ng kanilang bitag ay pinakakain naman niya ng palay ang ibon at saka mag-aabang sa ilalabas nitong diyamante. Walang kamalay-malay si Lokes a Mama na marami na palang naiipong diyamante si Lokes a Babay.

Isang araw, habang mag-isa na namang kinakain ni Lokes a Mama ang kanyang inilutong huli ay nagsalita si Lokes a Babay. “Hindi ko na matiis ang pakikitungo mo sa akin. Alam ko na ang ginagawa mong panloloko sa akin. Bukod pa riyan hindi ko na rin kayang tiisin ang pagiging maramot mo at kawalan mo ng pagpapahalaga sa akin,” ang buong kapaitan niyang sabi sa asawa na hindi man lang tumingala mula sa pagngasab sa niluto niyang ligaw na pato. “Payag na ako sa dati mo pang sinasabing pakikipaghiwalay sa akin. Magmula ngayon, lilipat na ako ng tirahan at hindi na kita aabalahin subalit huwag na huwag mo na rin akong aabalahin.” ang pangwakas na sabi ni Lokes a Babay.

Medyo nakonsensya naman ang lalaki dahil totoong lahat ang sinabi sa kanya ng asawa. Pero ito na ang pinakahihintay niyang pagkakataon. Ngayon ay Malaya na siya. Matagal na niyang sinasabi kay Lokes a Babay na gusto niyang makipaghiwalay subalit hindi ito pumapayag. Ngayon ay heto at pumapayag na siya sa kanyang kagustuhan.

Nag-impake si Lokes a Babay ng kanyang mga gamit at dala ang pinakamamahal niyang ibon at umalis siya ng bahay. Naiwan naman si Lokes a Mama at ipinagpatuloy lang ang kanyang pangangaso.

Samantala si Lokes a Babay ay bumili ng isang malawak na lupain at nagpatayo ng isang torogan o malapalasyong tahanan. Kumuha siya ng mga guwardiya at mga katulong na magsisilbi sa kanya. Naging maayos at masagana ang kanyang pamumuhay. Nabalitaan ni Lokes a Mama ang napakagangdang kalagayan sa buhay ng kanyang dating asawa kaya’t muli siyang nagplano.

“Babalikan ko si Lokes a Babay para makasalo rin ako sa kanyang kayamanan. Hindi ko alam kung saan niya kinuha ang kanyang kayamanan subalit dapat lang na makinabang din ako,” ang sabi sa sarili ng tusong lalaki.

Subalit napaghandaan na pala ito ni Lokes a Babay. Kilala niya kasi ang pagiging tuso at manloloko ng asawa kaya’t pinabilinan niya ang kanyang mga guwardiya na huwag na huwag itong palalapitin man lang sa kanyang magarang tahanan. Kahit anong gawin ni Lokes a Mama ay hindi na nagpaloko sa kanya ang asawa.

At magmula noon, namuhay sa bayan ng Agamaniyog si Lokes a Babay nang maligaya, masagana, at payapa.

RUBRIC SA KILOS-AWIT

Pamantayan	1	2	3	Sarili	Pangkat
Interpretasyon/Kilos	Hindi angkop ang interpretasyon o kilos batay sa awit/pyesang iniinterpret.	May katamtamang kawastuhan ang interpretasyon o kilos batay sa awit o pyesang iniinterpret.	Napakagaling ng interpretasyon o kilos batay sa awit o pyesang iniinterpret.
Koryograpi	Di magaling ang koryograpi. Hindi sabay-sabay at walang pagkakatugma ang mga kilos at galaw.	May katamtamang galling ang koryograpi. Naging sabay-sabay at may pagtutugma ang ilang bahagi ng kilos at galaw.	Napakagaling ng koryograpi. Naging sabay-sabay at may pagkakatugma ang kilos at galaw mula simula hanggang wakas.
Ekspresyon ng mukha at damdamin	Walang ekspresyon ng mukha at di binigyan ng angkop na damdamin ang kilos at galaw.	May tamang ekspresyon ng mukha at binigyan ng angkop na damdamin ang ilang bahagi ng kilos-awit.	Napakagaling ng ekspresyon ng mukha at may wastong damdamin ang kilos at galaw mula simula hanggang wakas.
Kasuotan at props na ginamit	Hindi angkop ang mga kasuotan at props na ginamit.	Hindi gaanong angkop ang kasuotan at props na ginamit.	Napakaganda at angkop na angkop ang kasuotan at props na ginamit.
Panghikayat sa madla	Nangangailangan pa ng kasanayan at walang kasanayang pangtanghalan.	Katamtamang may panghikayat sa madla at may kakayahang pantanghalan.	Napakagaling ng panghikayat sa madla at may kakayahang pantanghalan.
			Kabuuang Puntos

RUBRIC SA AKROSTIK

Pamantayan	1	2	3	Sarili	Pangkat
Salitang ginamit	Di-angkop ang mga salitang ginamit.	Angkop ang mga salitang ginamit.	Angkop na angkop ang mga salitang ginamit.
Kaugnayan ng pahayag sa paksa	Di-kaugnay ang mga pahayag na ginamit sa paksa.	Magkaugnay ang mga pahayag na ginamit sa paksa.	Magkaugnay na magkaugnay ang mga pahayg na ginamit sa paksa.
Pagsunod sa panuto	Di nakasunod sa panutong ibinigay.	Nakasunod sa ilang panutong ibinigay.	Nakasunod sa lahat ng panutong ibinigay.
Kawastuhan ng mga salitang ginamit	Di wasto ang salitang ginamit	Wasto ang ilang mga salitang ginamit.	Wastong-wasto ang lahat ng ginamit na salita.
Kalinisan at kaayusan ng pagkakagawa o pagkakasulat	Di gaanong malinis at maayos ang pagkakagawa at pagkakasulat.	Malinis at maayos ang pagkakagawa at pagkakasulat.	Napakalinis at napakaayos ng pagkakagawa at pagkakasulat.
			Kabuuang Puntos

RUBRIC SA GINAWANG ISLOGAN/POSTER

MGA KRAYTERYA	4	3	2	1	Sarili	Pangkat
Pagkamalikhain	Lubos na nagpamalas ng pagkamalikhain sa paghahanda.	Naging malikhain sa paghahanda.	Hindi gaanong naging malikhain sa paghahanda.	Walang ipinamalas na pagkamalikhain sa paghahanda.
Pamamahala ng Oras	Ginamit ang sapat na oras sa paggawa ng sariling disenyo sa gawain.	Ginamit ang oras na itinakda sa paggawa at naibigay sa tamang oras.	Naisumite dahil binantayan ng guro	Hindi handa at hindi tapos.
Presentasyon	Lubhang naging malinaw ang pagbigkas at paghahatid ng mensahe.	Naging malinaw ang pagbigkas at paghahatid ng mensahe.	Hindi gaanong malinaw ang pagbigkas at paghahatid ng mensahe.	Hindi naging malinaw ang pagbigkas/paghahatid ng mensahe.
Organisasyon	Buo ang kaisipan konsistent, kumpleto ang detalye at napalinaw.	May kaishan at may sapat na detalye at malinaw na intension.	Konsistent, may kaisahan, kulang sa detalye at hindi gaanong malinaw ang intension	Hindi ganap ang pagkakabuo, kulang ang detalye at di-malinaw ang intensyon
Kaangkupan sa Paksa	Angkop na angkop ang mga salita (islogan) at larawan sa paksa.	Angkop ang mga salita o islogan sa larawan ng paksa.	Hindi gaanong angkop ang mga salita at larawan sa paksa	Hindi angkop ang mga salita at larawan sa paksa.
				Kabuuang Puntos

Level ng Pagsasagawa (Performance)

RUBRIC SA PAGTATANGHAL NG DULA

Krayterya	Lubhang Kahika-hikayat                                      3	Kahika-hikayat                                             2	Di-Gaanong Kahika-hikayat                   1	Sarili	Pangkat
Tinig	Angkop ang paghina at paglakas ng tinig ayon sa diwa at damdaming nakapaloob sa binasa	Pabagu-bago ang lakas at hina ng boses at katamtaman lamang ang pagpapadama ng damdamin	Di-gaanong naiparinig ang pagbabago ng lakas at hina ng tinig gayundin ang damdaming nakapaloob sa binasa.
Tindig	Akma ang bawat kilos at galaw	May ilang galaw at kilos na di-gaanong angkop.	Kulang ang kilos na ipinakita.
Bigkas	Malinaw ang bigkas. Napalutang nito ang damdaming namamayani rito	Malinaw ang bigkas bagamat may ilang bahagi ito na di-gaanong nabigkas	Di-gaanong malinaw ang pagbigkas sa mga salita.
Panghikayat Sa Madla	Taglay nito ang panghikayat sa madla at nakikinig dahil sa naging reaksyon ng tagapakinig	Taglay ang hikayat sa madla ngunit katamtaman lamang ang reaksyon ng madla	Hindi gaanong nahikayat ang mga nakikinig dahil walang gaanong reaksyong makikita sa kanila.
Kaangkupan ng paksa	Angkop na angkop ang napiling salita sa paksa.	Angkop ang ilang bahagi ng salita sa paksang tinalakay.	Hindi angkop ang napiling salita sa paksa.
			Kabuuang Puntos